Atlantique | Dənizin dibindəkilərin hekayəsi - Video

 

Bu gün fərqli sosial mövzuları müxtəlif janrların miksində işləyən bir filmdən danışırıq - Mati Diopun Atlantique (Atlantics) filmi

Mati Diop kimdir?

Əvvəlcə aktrisa-rejissor Mati Diop haqqında. O, 1982-ci ildə Fransada, Seneqal əsilli ailədə dünyaya gəlib. 2019-cu ildə Diop Cannes festivalının əsas mükafatı üçün yarışan ilk qaradərili qadın rejissor oldu. Bu, heç də xoş bir qeyd olmasa da, festivallardakı gender və irqi bərabərsizliyi göstərmək üçün yaxşı örnək sayıla bilər. Rejissor özü də bu formada - qaradərili kimi etiketlənməni doğru saymır. “Fransada belə bir şey yoxdu. Biz sadəcə fransız qadın adlanırıq. Amma Amerikada mən öyrəndim ki, belə adlandırmalar var. Qaradərili olmaq mənim hər səhər oyananda düşündüyüm bir şey deyil. Mən özümü qara və ya ağ kimi görmürəm”.

72-ci Cannes film festivalında Atlantique rejissoruna Grand Prix mükafatını qazandırdı.

Mati Diop rejissor debütünü 2004-cü ildə Las Nayt filmi ilə edib. Aktrisa kimi də müxtəlif filmlərdə rollar alıb. Çəkiliş prosesi yenicə bitən Claire Denisin Fire filmində də Mati Diop rol alıb.

Mati Diop 2008-də, Seneqaldan köçün artdığı vaxtlarda Dakara səfər edir. Massmedianın miqrasiya mövzusuna iyrənc yanaşması, insan həyatlarını rəqəm və statistikalara çevirməsi Diopu qıcıqlandırır və onu hekayələrin individual tərəflərinə baxmağa vadar edir. Miqrasiya artistik cəhətdən də Diop ailəsinə yad mövzu deyil. Onun rejissor əmisi Djibril Diop Mambéty ötən əsrin 70-ci illərində Fransaya köç edən adamların hekayəsini filmə çevirib. Yəni, Atlantics hər mənada Diopa doğma mövzu və yaxşı tanış olan hekayədi.

Filmin təhlili, film haqqında məlumat

Filmin mərkəzində Ada adlı qız var. O, bir neçə gün sonra Omarla evlənməlidi. Amma Ada Süleymanı sevir. Süleyman Dakardakı bir göydələndə çalışır və uzun müddətdir ki, maaş ala bilmir. Bundan bezən işçilər - Süleyman və dostları İspaniyaya miqrasiya etməyə qərar verirlər. Okeanı keçmək isə o qədər də asan deyil. Adanın toy günü gəlir və həmin gecə qəfil yanğın hadisəsi baş verir, toy təxirə salınır. Bundan sonra xəbər yayılır ki, yanğından əvvəl Süleyman şəhərdə görünüb. İşi aparan müstəntiqin Adanı bununla bağlı dindirməsi ilə Omarın ailəsi qızdan şübhələnir və onun bakirəlik testindən keçməsini tələb edir. Ardınca Ada Süleymandan görüşmək üçün mesaj alır. Bundan sonra film mistik mərhələyə keçid edir. Aydın olur ki, səfər zamanı qəza baş verib və… Qadın cildində geri dönən ruhlar maaşlarını verməyən müdirlərinin yaxasından əl çəkmir.

Filmdən dialoq:
- Pulunuzu verdim, artıq məndən əl çəkin.
- Xeyr, bizə bir məzar borclusan. Sənə görə dənizin dibində qalmışıq…

Wolof dilində olan Atlantique filmində bir-biri ilə əlaqəli müxtəlif mövzular kompleks şəkildə işlənir: işçi haqları, miqrant böhranı, Afrikada icma streotipləri, qadınların rastlaşdığı müxtəlif əngəllər və s. Amma onu daha korrekt ifadə ilə dənizin dibindəkilərin həyatı adlandırmaq olar. Və bu bol mövzular bir azyaşlı qadının nəzər nöqtəsindən təqdim olunur. Rejissor bunun səbəbini öz hissləri və həssaslığını göstərmək istəməsi ilə əlaqələndirir. O, deyir ki, Seneqal gəncliyindən sadəcə ölkəni tərk etmək istəyənlər kimi danışmağa haqqı yoxdu, çünki ölkədə qalanlar var, onların haqqında Afrikanın daşıdığı çoxlu streotip və klişeləri qıraraq danışmaq lazımdı.

Filmin baş qəhrəmanı Ada da film boyu sanki böyüyür, öz ailəsinin, sosial normaların, ənənələrin, onun üçün seçilmiş ərin əsiri olmamaq üçün mübarizə aparır. Rejissor belə bir aktrisa üçün qeyri-ənənəvi kastinq metodu seçib və Mame Bineta Sane-nin performansı onun bu metodunun nə qədər uğurlu olduğunu ortaya qoyur.

Atlantique miqrant böhranı ilə bağlı ənənəvi filmlərdən fərqlənir. O, dəniz səfərləri zamanı ölən insanların ölüm səbəblərinə fokuslanır, onlar üçün ədalət axtarışına çıxır, ölüləri statistika kimi qalmaqdan xilas edir. Ölümün arxasındakı sosial ədalətsizliklər, kapitalist sistem filmin hədəfindədi. Üstəlik, bu filmdə əsas element - qisasdı. Minlərlə insanın ölümünə sadəcə faciə demək və səbəbkarları cəzasız qoymaq olmaz.

Filmin sehrini formalaşdıran əsas detallardan biri olan musiqisini küveytli bəstəkar Fatima al Qadiri bəstələyib.

Filmin bütün mövzuları bir-birinə və qəhrəmanların həyatına eyni dərəcədə təsir edir və onlar bir ana səbəbdən qaynaqlanır - sosial bərabərsizlik… İqtisadi reallığı özünə uyğun ənənələr, bu ənənələri özlərinə uyğun insanlar, bu insanlarısa özlərinə uyğun hekayələr müşayiət edir. Miqrant böhranını iqtisadi şərtlər xaricində dəyərləndirmək doğru deyil və Mati Diop kinosu məhz bundan qaçır. Onun filmində xeyirxah, xilaskar avropalı da yoxdu. Bu filmdə biz miqrant böhranının başlanğıc nöqtəsinə baxırıq. Hələlik!