Üstəlik, bu fayllar kapitalist sistemin ən qaranlıq tərəfini üzə çıxarır: insanın (xüsusilə azyaşlıların və qadınların) sadəcə bir zövq obyekti və ya "valyuta" kimi görülməsi.
Məsələ ətrafında Türkiyə və Rusiya mediasında qurulmuş narrativlər isə ayrıca diqqətimi çəkdi. Hadisənin belə bir məqamında diqqəti Şərqə yönəltməkdə tərəddüd edirdim, amma bu gün Instagram-da belə bir post gördüm: “Epstein qalmaqalını izləyəndən sonra başa düşürsən niyə alman rəssam bunları məhv etmək istəyirdi…”
Öz legitimliklərini “əxlaq keşikçisi” mifləriylə qurmağa çalışan avtoritar rejimlər və onların dəstəkçiləri tez-tez Qərbdəki bu kimi qalmaqallardan istifadə edərək "whataboutism" taktikasına əl atır və öz qapalı cəmiyyətlərini "əxlaq qalası" kimi təqdim edirlər. Təsadüfi deyil ki, Putin dəstəkçilərinin “görün, orada kimlərin adı yoxdur” - üslubunda paylaşımları da diqqət çəkir. Diktator keşikçiləri bir faktı gözardı edir; o da budur ki, Qərbdə bu cinayətlərin üzə çıxması müəyyən qədər sistemin şəffaflığı - mətbuat azadlığı, müstəqil məhkəmə ilə bağlıdır. Rusiya və Türkiyə kimi ölkələrdə bənzər cinayətlərin "görünməməsi" həm də “ört-basdır etmə mədəniyyəti” və cəzasızlıq mühiti ilə əlaqədardır.
Bütün bu əxlaqi leksiyaları çökdürmək iqtidarında olan, lakin siyasi hakimiyyətə yaxın qruplar və ya sistemin özü tərəfindən törədildiyi üçün ört-basdır edilən və ya qapalı cəmiyyətlərdə "normallaşdırılan" nümunələrə baxanda hər şey daha aydın olacaq. Türkiyədə “əxlaq+islam” kontekstində Epstein hadisəsindən “pozulmuş Qərb” hekayəsi quranlar dini qurumlar və təriqətlər pərdəsi altında istismarları unuda bilərlər, amma tarix bunu unutmur.
“Ensar Vakfı tecavüz skandalı” təkcə özünün dəhşəti ilə yox, həm də Türkiyə dövlətinin reaksiyası baxımından da insanı düşünməyə vadar edir. Karaman şəhərində hökumətə yaxınlığı ilə bilinən "Ensar Vakfı"na aid yataqxanalarda qalan 45 azyaşlı oğlan uşağının müəllimləri tərəfindən illərlə sistematik cinsi istismara mə’ruz qaldığı üzə çıxdı. 2016-cı ildə “BirGün” qəzeti sayəsində işıqlanan hadisədə zorlandığı iddia olunan 45 uşaqdan on nəfəri Dövlət Xəstəxanasından təcavüz raportları aldı və bu hesabatlar iş dosyesinə daxil edildi. Sözügedən uşaqlar, əsasən kəndlərdə yaşayırdılar və təhsilləri üçün müvafiq fondlar (təriqətlər) tərəfindən keçirilən kurslara göndərilirdilər. Cinsi istismara mə’ruz qalmış uşaqlar ifadələrində bildirdilər ki, Muharrem B. (müəllim) onları döyüb, hədələyib, müqavimət göstərməyə çox qorxublar və başlarına gələnləri danışmağa çox utanırlar.
Qalmaqalın partlayış dönəmində o vaxtın Ailə və Sosial Siyasətlər naziri Sema Ramazanoğlu vəqfi qorumaq üçün məşhur "...bir dəfə baş verməsi ilə qurum qaralanmaz" - ifadəsini işlətdi. CHP-nin sədr müavini Selin Sayek Böke nazirin istefa verməsini tələb etdi: "uşaqları qorumaq əvəzinə nazir bu faciələrin baş verdiyi vəqfləri qorudu…" Media qadağaları qoyuldu, istintaq dar çərçivədə saxlanıldı və vəqfə toxunulmadı. Bu, "din" pərdəsi altında Türkiyədə törədilən cinayətlərin miqyasını təxmin etmək üçün kifayət olmalıdır. Türkiyədə “təriqət cinayətləri”, böyük ehtimalla, bir də “AKPsonrası” periodda açılacaq, ona qədər isə hakim rejim “əxlaqsız Qərb” narrativləri ilə legitimliyi üçün çalışacaq.
Türkiyə “kedicikler” hadisəsini də unutmayıb. Adnan Oktar onilliklər ərzində dini kult adı altında minlərlə gənc qızı və oğlanı şantaj, beyin yuyulması və seksual köləlik sisteminə cəlb etdi. Oktar da Epstein kimi nüfuzlu siyasətçilər, iş adamları və beynəlxalq fiqurlarla əlaqələrə malik idi, illərlə dövlət içindəki güclər tərəfindən qorundu, yalnız siyasi konyunktura dəyişdikdən sonra həbs edildi. 140journos-un “kedicik” filmi qruplaşmanın bütün cinayətlərini qurbanların dili ilə göz önünə sərir. Filmdə sonra “Qərbdən pis yaşayırıq, amma ən azından əxlaqımız var” - mifi, həbi, sanki funksional olmur…
Rusiyada vəziyyət də çox fərqli deyil: orada zorakılıq çox vaxt birbaşa dövlət qurumları (xüsusilə həbsxanalar, uşaq evləri) daxilində baş verir və ya oliqarxlar üçün qanun işləmir.
2021-ci ildə “Gulagu.net” Krasnoyarsk, Zabaykalsk vilayəti və Primoridə həbsxana işgəncələrini sübut edən yeni, 200 qigabaytlıq video arxivi əldə etdi. Rusiyanın Saratov bölgəsindəki Cəzaçəkmə Xidmətinin Xəstəxanasında məhbusların işgəncə və təcavüzə mə’ruz qalmasını sübut edən, sızdırılmış üç video klip yayımlandı. “Gulagu.net” arxivi göstərdi ki, Rusiyada dövlətin rəsmi qurumları seksual zorakılığı bir "idarəetmə metodu" kimi istifadə edir. Bu, fərdi əxlaqsızlıqdan qat-qat dəhşətli, institusional əxlaqsızlıqdır. Və unutmayaq, bu, elə Putin Rusiyasında baş verib.
Nastya Rybka skandalı, Alexei Navalny-nın “yaxta, oliqarxlar, qızlar” işini araşdırmaq istəyəndə qarşılaşdığı problemlər də senzura və qorumanın bə’zi cinayətlərin aşkara çıxmasını necə blokladığını göstərir. Məhkəmədə tamamilə əzilmiş və yorulmuş görünən Rybka, oliqarx Deripaskadan və Kreml rəsmisi Prixodkodan açıq şəkildə üzr istəyib, deyirdi: “artıq bezib və heç bir yeni ifşa etməyəcək…”
Rusiya uşaq evlərindəki istismarlar da qapalı qapılar arxasında qalır. Məsələn, Human Rights Watch 2018-ci ildə yazırdı ki, Rusiyanın cənub-mərkəzindəki Çelyabinsk vilayətində əlilliyi olan uşaqlar üçün internatda yaşayan 14 yaşından kiçik yeddi oğlan internatın işçiləri və ziyarətçiləri tərəfindən zorlanıb. Belə iddialar müstəqil media, məhkəmə sistemi olmayanda tez bir zamanda ört-basdır edilir.
Məqsədim “Epstein sənədləri” olaylarını kiçiltmək və ya onun ABŞ sistemi barədə ortaya qoyduqlarını gözardı etmək deyil. Trump kimi insanların hansı sistemin parçası olması, burjuaziya və pozulmanın qaçılmazlığı daha çox müzakirəyə də layiqdir. Məqsədim bu tip hadisələrin avtoritar liderlər üçün qurulan müdafiə narrativlərində istifadə edilməsinə e’tiraz etməkdir. Həmçinin, bu hadisələrin "antisemitizm" və Qərb nifrətini alovlandırmaq üçün istifadəsinə qarşı durmaq da mənə önəmli görünür.
Epstein kimi fiqurlar və ya “zəngin pozulması” avtoritar rejimlərdə yox deyil, əksinə, onlar dövlətlə iç-içədir. Hazırda Azərbaycan həbsxanalarında 25 jurnalist saxlanır. Bəlkə də bu “tədbirlər” sayəsində bizi azərbaycanlı zənginlərin oğurluq maliyyə ilə nələr etdiyindən xəbərsizik.
Təqibin miqyasını təsəvvür etmək üçün çox kiçik bir yerli nümunə verib, söhbəti bitirmək istərdim. Nərmin Quliyeva cinayəti (Tovuz rayonunun Dondar Quşçu kənd sakini 2009-cu il təvəllüdlü Nərmin Quliyevanın öldürülməsi hadisəsi) yaddaşlarda yenidir. Nərmin Quliyeva 21 noyabr 2019 tarixində qaçırıldı, 45 gün sonra yanvarın 6-da ölü bədəni yandırılmış şəkildə tapıldı. İş üzrə xeyli şübhələr ortaya çıxdı, hadisəni araşdıran jurnalist Aytən Məmmədova 2022-ci ildə ölümlə təhdid edildi, onlarla sual cavabsız qaldı. Belə çıxır ki, bu cür sistemdə hansı cinayətlərin gizlədildiyini bilmək üçün sistemin məzarlığa getdiyi günü gözləmək qalır.
Bu narrativlərə həm də ona görə etiraz etmək məcburiyyətindəyik ki, “Əxlaqı qorumaq" arqumenti, əslində, qurbanların səsini kəsmək üçündür. "Ailənin adı batmasın", "Dövlətin imici zədələnməsin" və ya "Dinə zərbə dəyməsin" bəhanələri ilə minlərlə uşaq və qadın qurban verilir. Üstəlik, bəlkə də bu keyslərin hər birinin fövqündə duran, ən vacib sual budur: öz xalqının ən təməl hüquqlarına hörmət etməyən, boğaza qədər korrupsiyaya bulaşmış bir sistemin əxlaq və mənəviyyatdan danışmaq haqqı varmı?
Elvin Jabizadeh, 3 fevral, 2026
Bu tip materialların, tərcümələrin hazırlanmasına dəstək üçün mənə kofe ala bilərsən. Bu dəstək fəaliyyəti davam etdirmək üçün mühümdür.
Comments
Post a Comment